Qlüten zərərlidirmi?

Qlüten zərərlidirmi?

Qlüten – yüksək yapışqanlılıq xüsusiyyətinə malik, mürəkkəb bitki zülalıdır. Qlüten azərbaycanca “yapışqan” mənasını daşıyan “glue” – ingilis sözündən götürülüb. Qlüten xəmirin yumuşaq, elastik və həcmli olmasını təmin edir.

Qlüten – prolamin və qlütenin fraksiyasından ibarətdir. Prolamin fraksiyası hər taxılda fərqlidir: buğdada-qliadin, çovdarda-sekalin, arpada – hordein, yulafda avenin. Prolaminlə ən çox zəngin olan taxıl növü buğdadır. Buğdanın 100 qramında 3 – 6 qram prolamin (qliadin) var.

Son illərdə qlütenin rasiondan çıxarılması və “qlüten free” məhsullardan istifadə edilməsi dəb halını alıb. Özünüzdə qlüten həssaslığına aid əlamətlər hiss edirsinizsə, dəqiq diaqnoz qoyulması üçün mütəxəssislərə müraciət edin. Nəzərə alın ki, əgər sizdə qlüten həssaslığı yoxdursa, qlütenlə zəngin taxılları rasiondan çıxarmaq olmaz. Çünki tam taxıllar mürəkkəb karbohidrat, liflər, B qrup vitaminlər və mikroelementlərlə (Zn, Se, Fe, Cu) zəngindir. Digər tərəfdən, marketlərdə satılan “qlüten free” qidalar trans yağlar, konservantlar və dadlandırıcılarla zəngindir. Bu qidalar sağlamlığınıza daha ciddi ziyan vura bilər.

Çölyak xəstəliyi ilə qlüten həssaslığı arasında fərq nədir?

Bu iki vəziyyəti qarışdırmaq çox yayılmış səhvdir, amma onlar tamamilə fərqli mexanizmlərdir. Çölyak xəstəliyi — avtoimmun xəstəlikdir: qlüten nazik bağırsağın divarına zərər verir, bədən öz toxumasına qarşı immun reaksiya yaradır. Nəticədə qidalanma maddələrinin mənimsənilməsi pozulur və müalicə olunmasa anemiya, osteoporoz, hətta bağırsaq xərçənginə qədər gedə bilər. Qeyri-çölyak qlüten həssaslığı (Non-Celiac Gluten Sensitivity, NCGS) isə fərqlidir — burada bağırsaq toxumasında zədə və ya avtoimmun reaksiya yoxdur, sadəcə orqanizm qlütenə qarşı həssaslıq göstərir.

NCGS-in əlamətləri necədir?

Qeyri-çölyak qlüten həssaslığı olan insanlarda simptomlar çölyak xəstəliyinə bənzəyə bilər: köp, qarında ağrı, ishal, qəbizlik, ürəkbulanma. Bundan əlavə, bağırsaqdan kənar əlamətlər də tez-tez rast gəlinir — baş ağrısı, yorğunluq, "beyin dumanı" (diqqətin cəmlənə bilməməsi) və dərinin qıcıqlanması. Fərqləndirici əlamət budur: qlüten qəbulundan sonra reaksiya adətən saatlar və ya bir neçə gün ərzində ortaya çıxır, çölyak xəstəliyindəki uzunmüddətli, sürünən zədələnmə prosesindən fərqli olaraq. Hazırda NCGS-i təsdiqləyən spesifik laborator test yoxdur — diaqnoz çölyak xəstəliyi və buğda allergiyası istisna edildikdən sonra, qlütensiz pəhrizə reaksiyaya əsasən qoyulur.

Cytotest bu məsələdə nə edir?

Çölyak xəstəliyi kimi avtoimmun vəziyyətlər ayrıca tibbi diaqnostika (bioptik analiz, spesifik antikor testləri) tələb edir. Lakin qidaların orqanizminizdə hansı gecikmiş dözümsüzlük reaksiyaları yaratdığını — o cümlədən qlütenlə zəngin taxılları — müəyyən etmək üçün Cytotest metodikası köməkçi vasitə ola bilər. Bu, Sizə lazımsız yerə bütöv qida qruplarından imtina etmədən, konkret olaraq hansı qidaların problem yaratdığını görməyə imkan verir.

Mənbə: Mayo Clinic, Cleveland Clinic.